Ở chỗ làm, chúng ta hay nghe những câu như thế này:
Gây thù với sếp thì chẳng được gì tốt
Đừng đối đầu với người nắm quyền đánh giá mình
Đã đi làm công ty thì phải biến sếp thành người về phe mình
Bị sếp ghét là điểm đánh giá tụt ngay
Muốn chống lại sếp thì phải chốt xong chỗ làm mới đã
Xét như một chiến thuật ngắn hạn, mình hiểu.
Sếp ảnh hưởng đến đánh giá của bạn.
Sếp cũng ảnh hưởng đến khối lượng công việc, thứ tự ưu tiên, dòng chảy thông tin, nguyện vọng chuyển bộ phận, và việc bạn dễ hay khó để tìm đến sếp hỏi ý kiến.
Vì vậy, va chạm bằng cảm xúc một cách vô ích thì không có lợi.
Nhưng nếu từ đó đi tới mức:
Sếp nắm quyền đánh giá nên tuyệt đối phải nghe theo
Gây thù với sếp không có lấy một điều tốt
Sếp không hợp cũng phải ráng chịu
Người đi làm phải tự khéo léo thích nghi
thì khá nguy hiểm.
Vì đó lại là quay về kiểu đổ hết lỗi cho phía người lao động.
Chính vì nắm quyền đánh giá, sếp mới phải có trách nhiệm
Không chọc giận vô ích người nắm quyền đánh giá mình.
Mình hiểu đó là một chiến thuật.
Nhưng xét cho cùng, bên nắm quyền đánh giá thì cũng phải gánh trách nhiệm tương xứng.
Sếp có trách nhiệm phải:
- không đánh giá theo cảm tính thích hay ghét
- không làm méo mó công việc vì cảm xúc
- không gây thiệt cho nhân viên
- chia sẻ thông tin cần thiết
- nói rõ tiêu chí đánh giá
- tạo môi trường mà nhân viên dám hỏi, dám bàn
- không lạm quyền
- không khiến nhân viên co rúm vì sợ
- không quấy rối, bắt nạt nơi làm việc
Chính vì nắm quyền đánh giá, sếp càng phải thận trọng.
Vậy mà khi bàn chuyện đi làm, câu chuyện lại hay thành:
Sếp nắm quyền đánh giá nên đừng cãi
Kéo sếp về phe mình đi
Đừng để bị ghét
Khéo một chút
Thế này là lạ.
Lẽ phải không phải là "sếp nắm quyền đánh giá nên nhân viên phải nhìn sắc mặt", mà là "sếp nắm quyền đánh giá nên không được lạm dụng".
Cái bẫy của thuyết "đừng gây thù với sếp"
Vấn đề của thuyết "đừng gây thù với sếp" là nó cũng được áp dụng cho cả những ông sếp có khuynh hướng quấy rối.
Với một ông sếp bình thường, giữ cho quan hệ không xấu đi là hợp lý.
Nhưng nếu đối phương là kiểu sếp như dưới đây thì lại khác:
- công kích nhân cách người khác
- dùng sắc mặt khó chịu để khống chế người
- đánh giá theo thích ghét
- dập tắt việc báo cáo, thông báo và trao đổi (ở Nhật gọi là "hōrensō")
- chặn việc xin ý kiến ngay từ cửa
- đổ trách nhiệm cho người khác
- làm nhân viên co rúm vì sợ
- bêu riếu lỗi sai ngay trước mặt mọi người
- không tự quyết định, nhưng cứ thất bại là chỉ biết trách
- có khuynh hướng quấy rối
Với kiểu sếp như vậy, nếu chỉ nói:
Đừng gây thù với ông ấy
Kéo ông ấy về phe mình
Coi ông ấy là bài học về điều không nên làm
Khéo một chút
rồi dừng ở đó thì nguy hiểm.
Vì đó thành những lời ghim chặt người lao động dưới trướng một ông sếp nguy hiểm.
Bám lấy ông sếp quấy rối thì được gì?
Bám lấy một ông sếp quấy rối thì rốt cuộc được gì?
Tất nhiên, có những lý do khiến người ta không thể nghỉ ngay.
Tiền sinh hoạt.
Tiền thuê nhà.
Gia đình.
Khoản vay trả góp.
Thời gian đi tìm việc.
Nỗi lo về chỗ làm tiếp theo.
Muốn mang theo những thành tích đã gây dựng.
Khả năng được chuyển bộ phận.
Vì những điều này, mình sẽ không nói "nghỉ ngay đi".
Nhưng ở lại dưới trướng một ông sếp có khuynh hướng quấy rối thì cũng mất đi nhiều thứ:
- thần kinh, tinh thần
- giấc ngủ
- lòng tự trọng
- khả năng phán đoán
- động lực làm việc
- thời gian hồi sức vào ngày nghỉ
- năng lượng để tìm việc mới
- thời gian cho việc làm thêm và tích lũy tài sản
- niềm tin vào con người
- màu sắc riêng của mình
Đó chính là "phai màu trong lặng lẽ" (từng chút một, không ai hay biết, mất dần màu sắc của chính mình).
Biết đâu bạn cũng học được điều gì đó từ ông ấy như một bài học về điều không nên làm.
Nhưng bạn không cần phải cứ trả "học phí cho bài học ấy" bằng chính tinh thần của mình.
Mục đích không phải là gây thù với sếp
Chỗ này đừng hiểu lầm, mục đích không phải "gây thù với sếp".
Mục đích là bảo vệ tinh thần và cuộc sống của bạn.
Vì vậy không cần cãi nhau bằng cảm xúc.
Cũng không cần đối đầu trực diện.
Càng không cần phải thắng sếp.
Điều cần làm là:
- tránh va chạm trực diện vô ích
- nhưng cũng không để bản thân bị bào mòn mãi
- ghi chép lại
- tìm người để trao đổi
- cân nhắc chuyển bộ phận
- chuẩn bị chuyển việc
- làm rõ phạm vi trách nhiệm của mình
- thu hẹp liên lạc công việc ở mức tối thiểu
Nói cách khác, không phải:
Đừng gây thù với sếp
mà là:
Đừng va chạm trực diện, hãy tạo sẵn đường lui
"Gây thù với sếp chẳng được gì tốt" là nói quá
Việc gây thù với sếp bằng cảm xúc thì nhiều khi quả thật không phải thượng sách.
Nhưng rời xa một ông sếp không hợp hay một ông sếp nguy hiểm thì có những lợi ích rõ ràng:
- tinh thần hồi phục
- bớt nghĩ quẩn, nghĩ đi nghĩ lại
- tập trung làm việc được
- không còn bị cảm xúc thất thường của sếp xoay như chong chóng
- điểm mạnh của mình dễ được thể hiện hơn
- với một ông sếp khác, có thể bạn sẽ được đánh giá bình thường
- chặn được "phai màu trong lặng lẽ"
- ngày nghỉ khó bị công việc cướp mất hơn
Đây đơn giản là điều tốt.
Vì vậy, nói cho chính xác thì phải là:
Tốt nhất đừng gây thù với sếp một cách vô ích
chứ không phải:
Chỉ còn cách ở lại dưới trướng ông sếp không hợp
Phân cấp mức độ khi sếp có vấn đề
Khi sếp không hợp, nên nhìn theo từng cấp độ.
Lv1: Chỉ là không hợp bình thường
Tính cách, giá trị sống không khớp nhau.
Nhưng chỉ đạo công việc vẫn đàng hoàng, đánh giá cũng không bị lệch nhiều.
Trường hợp này, chỉ cần giữ khoảng cách bằng liên lạc công việc tối thiểu.
Lv2: Thất thường, thiên vị, chặn từ cửa
Mỗi lần bắt chuyện đều phải dè chừng.
Thái độ thay đổi tùy theo thích hay ghét.
Báo cáo và xin ý kiến bị chặn ngay từ đầu.
Trường hợp này, hãy giảm trao đổi miệng, và lưu lại dấu vết bằng email, chat hay ghi chú.
Lv3: Có thiệt hại thật sự đến đánh giá hoặc công việc
Đánh giá bị lệch rõ rệt.
Thông tin cần thiết không được đưa cho bạn.
Bị đổ trách nhiệm.
Khối lượng việc và thứ tự ưu tiên khiến bạn chịu thiệt.
Trường hợp này, hãy ghi lại theo trình tự thời gian rồi trao đổi với cấp trên đáng tin, bộ phận nhân sự hoặc phòng ban khác.
Lv4: Tinh thần rõ ràng đang bị bào mòn
Tim đập nhanh hoặc căng thẳng dữ dội ngay từ trước khi đi làm.
Ngày nghỉ vẫn nghĩ đi nghĩ lại về chuyện đó.
Mất động lực làm việc.
"Phai màu trong lặng lẽ" đang tiến triển.
Trường hợp này, cần thiết kế đường lui, bao gồm nguyện vọng chuyển bộ phận, chuẩn bị chuyển việc, nghỉ phép năm và cả nghỉ dài hạn để dưỡng bệnh.
Lv5: Quấy rối, công kích cá nhân, thiệt hại kéo dài
Có công kích nhân cách, lời lẽ thô bạo, thiệt hại kéo dài, hoặc quấy rối rõ ràng.
Trường hợp này, hãy giữ bằng chứng và cân nhắc cả các kênh tư vấn trong lẫn ngoài công ty.
Phân biệt: cả công ty có vấn đề hay chỉ riêng sếp
Khi sếp khiến bạn mệt mỏi, cần phân biệt xem là cả công ty có vấn đề hay chỉ riêng ông sếp đó.
Khi cả công ty hỏng từ cấu trúc
- bộ phận nào cũng có chuyện đổ trách nhiệm
- quấy rối bị bỏ mặc
- bộ phận nhân sự không hoạt động
- cấp trên cao hơn cũng không chịu nghe
- chuyển bộ phận thì văn hóa cũng như cũ
- làm việc quá giờ và đánh giá theo thích ghét có ở khắp công ty
Trường hợp này, chuyển việc là lựa chọn thực tế.
Khi vấn đề nằm ở riêng ông sếp
- bộ phận khác có những ông sếp đàng hoàng
- cấp trên cao hơn chịu nghe
- bộ phận nhân sự hoặc kênh tư vấn có khả năng hoạt động
- chuyển bộ phận còn có chỗ để cải thiện
- chế độ chung của công ty vẫn dùng được
Trường hợp này, chuyển bộ phận, điều chuyển vị trí hay nhờ cấp trên cao hơn tư vấn đều có khả năng cải thiện tình hình.
Khi có thể phòng thủ cục bộ
Cả công ty có kẽ hở, nhưng xung quanh mình thì vẫn dựng được cơ chế.
Cấp trên cao hơn chịu nghe.
Nộp bằng văn bản thì được xử lý.
Trong phạm vi phụ trách của mình, có thể đặt quy tắc xác nhận và ranh giới.
Trường hợp này, không cần chuyển việc ngay, phòng thủ cục bộ cũng là một lựa chọn.
Ghi chép lại và nộp bằng văn bản
Khi sếp có vấn đề, chỉ trao đổi bằng cảm xúc thì đôi khi khó được chấp nhận.
Có phải chỉ là hai người không hợp nhau không?
Có phải bạn nghĩ nhiều quá không?
Cố gắng thêm chút nữa được không?
Cụ thể thì bạn đang khó khăn ở chỗ nào?
Đôi khi bạn sẽ bị hỏi như vậy.
Vì thế, hãy ghi chép lại.
Ngày giờ:
Địa điểm:
Lời nói, chỉ đạo:
Cách tôi phản ứng:
Ảnh hưởng đến công việc:
Tình trạng tái diễn:
Điều muốn trao đổi:
Cách xử lý mong muốn:
Sắp xếp những điều này theo trình tự thời gian.
Dùng AI để hỗ trợ cũng được.
Làm thành văn bản hoặc tài liệu, rồi tổng hợp:
- sự thật
- ảnh hưởng đến công việc
- điểm bản thân có thể cải thiện
- vấn đề từ phía sếp và môi trường
- cách xử lý mong muốn
- nguyện vọng chuyển bộ phận
- đề xuất để không tái diễn
Với một cấp trên biết điều, cách này dễ khiến họ hành động hơn là chỉ nói bằng cảm xúc.
Những câu có thể dùng ngay ở chỗ làm
1. Trao đổi bằng ảnh hưởng đến công việc, không phải bằng cảm xúc
Không chỉ là chuyện hợp hay không hợp về mặt cá nhân, mà hiện nay việc xác nhận và trao đổi công việc đang trở nên khó khăn, dẫn đến việc phải làm lại và chậm trễ trong quyết định.
2. Không nói "lạm dụng quyền đánh giá", mà hỏi để làm rõ tiêu chí đánh giá
Em muốn làm rõ tiêu chí đánh giá và chỉ đạo công việc. Em xin phép xác nhận hiện nay hành động nào của em đang bị xem là vấn đề trong đánh giá ạ.
3. Đề xuất chuyển bộ phận
Do mối quan hệ với sếp hiện tại, việc trao đổi và xác nhận công việc đang gặp trở ngại. Em nghĩ nếu ở bộ phận khác, em có thể phát huy kinh nghiệm từ trước đến nay để đóng góp ạ.
4. Khi có tính chất quấy rối
Do những lời nói và cách đối xử diễn ra liên tục, áp lực tâm lý của em rất lớn và cũng ảnh hưởng đến việc thực hiện công việc. Em đã sắp xếp các sự việc theo trình tự thời gian, mong được trao đổi với anh/chị ạ.
5. Giữ khoảng cách mà không va chạm trực diện
Từ nay, để giảm hiểu lầm, với những chỉ đạo và quyết định quan trọng, em sẽ xác nhận thêm qua email hoặc chat ạ.
Tóm lại
Sếp là người nắm quyền đánh giá.
Vì vậy, gây thù với sếp một cách cảm tính và vô ích không phải thượng sách.
Nhưng câu chuyện kiểu:
Sếp nắm quyền đánh giá nên tuyệt đối phải nghe theo
Gây thù với sếp chẳng được điều gì tốt
Dù có khuynh hướng quấy rối cũng phải kéo về phe mình
Người lao động phải tự khéo léo thích nghi
là điều kỳ lạ.
Chính vì nắm quyền đánh giá, sếp có trách nhiệm không được lạm dụng.
Không đánh giá theo thích ghét.
Không làm méo mó công việc vì cảm xúc.
Chia sẻ thông tin cần thiết.
Nói rõ tiêu chí đánh giá.
Không khiến nhân viên co rúm vì sợ.
Đó là trách nhiệm của phía sếp.
Người lao động không cần cãi nhau bằng cảm xúc.
Nhưng cũng không cần để tinh thần cứ bị bào mòn mãi.
Điều cần có là:
- ghi chép
- trao đổi, xin tư vấn
- chuyển bộ phận
- chuẩn bị chuyển việc
- vận hành ở mức tối thiểu
- phòng thủ cục bộ
- phân định ranh giới trách nhiệm
Mục đích không phải là gây thù với sếp.
Mục đích là không bám lấy ông sếp quấy rối đến mức đánh mất màu sắc riêng của mình.
Không phải va chạm trực diện, mà là thiết kế đường lui.
Đó chính là cách sinh tồn ở nơi làm việc.
