"ฮานากิน" ที่เรารอคอย จริงๆ แล้วคืออะไร
ที่ญี่ปุ่นมีคำว่า "ฮานากิน" ซึ่งย่อมาจาก "วันศุกร์ที่เบ่งบานเหมือนดอกไม้" หมายถึงคืนวันศุกร์ที่รู้สึกเหมือนงานเฉลิมฉลอง
คืนวันศุกร์ เลิกงานแล้ว พรุ่งนี้หยุด ไปดื่ม อดหลับอดนอน นัดเจอเพื่อน เล่นเกม ดูหนัง นอนดึกหน่อยก็ไม่ต้องห่วงว่าเช้าพรุ่งนี้ต้องรีบไปทำงาน
แค่นั้นก็สนุกพอแล้ว
แต่บางครั้งก็อดคิดไม่ได้
ทำไมเราถึงให้วันศุกร์เป็นวันพิเศษขนาดนี้แค่วันเดียว
วันธรรมดาก็สนุกให้เหมือนวันศุกร์ได้ไม่ใช่เหรอ
แน่นอนว่ามีบางอย่างที่ทำได้ยากถ้าไม่ใช่คืนวันศุกร์
ทริปค้างคืน คาราโอเกะทั้งคืน ดื่มยันดึก เดินทางไกล นอนดึกโดยไม่ต้องกังวลวันรุ่งขึ้น
ในแง่นั้น ฮานากินก็มีเหตุผลของมัน
แต่ถ้าลองมองเนื้อในของฮานากินดีๆ ฉันว่าสิ่งที่ทำให้มีความสุขจริงๆ ไม่ใช่ "เพราะวันศุกร์สนุก" แต่เป็น "ความรู้สึกว่าหลุดพ้นจากบริษัทชั่วคราว" มากกว่า
พูดอีกอย่างคือ ฮานากินไม่ได้หมายถึงวันศุกร์
แต่หมายถึงคืนที่บริษัทแย่งไปจากเราไม่ได้
ฮานากินอาจเป็น "พิธีกรรมปลดปล่อย"
คนที่รอคอยฮานากิน น่าจะทำอะไรกันอยู่นะ
ที่เห็นภาพง่ายที่สุดคงเป็นการไปดื่ม
ไปร้านอิซากายะ (ร้านเหล้าสไตล์ญี่ปุ่นที่มีกับแกล้มหลากหลาย) สั่งเบียร์ กินยากิโทริ (ไก่เสียบไม้ย่าง) บ่นเรื่องงานกับเพื่อนร่วมงานหรือเพื่อนฝูง แล้วพูดว่า "สัปดาห์นี้ก็จบลงแล้วนะ"
นี่ไม่ใช่แค่การกินดื่ม แต่เหมือนพิธีกรรมที่ใช้ตัดสวิตช์โหมดทำงานของทั้งสัปดาห์
ไม่ใช่เพราะรักเหล้าขนาดนั้น แต่เพราะเหล้ากลายเป็น "ปุ่มปิดโหมดทำงาน"
แน่นอนว่าบางคนดูหนังอยู่บ้าน บางคนเล่นเกม บางคนดื่มที่บ้าน บางคนกินข้าวนอกบ้าน บางคนไปเจอแฟนหรือเพื่อน
แต่สิ่งที่เหมือนกันคือความรู้สึกโล่งที่ไม่ต้องกังวลเรื่องงานของพรุ่งนี้
มีงานวิจัยที่ชี้ว่า ช่วงสุดสัปดาห์อารมณ์และพลังงานมักดีกว่าวันธรรมดา และเกี่ยวข้องกับการที่เรารู้สึกว่าตัวเองกำหนดชีวิตได้และรู้สึกเชื่อมโยงกับผู้คน นั่นคือสุดสัปดาห์ให้ความรู้สึกดี ไม่ใช่แค่เรื่องวันอะไร แต่เพราะเงื่อนไขมักมาครบพร้อมกัน คือ "ใช้เวลาตามใจตัวเองได้" "เชื่อมต่อกับคนอื่นได้" และ "ห่างจากงานได้"
แหล่งที่มา: Ryan, Bernstein & Brown, Weekends, Work, and Well-Being
https://selfdeterminationtheory.org/SDT/documents/2010_RyanBernsteinBrown_Weekends_JSCP.pdf
ดังนั้นตัวฮานากินเองไม่ได้แย่
ปัญหาอยู่ที่เมื่อมันกลายเป็นชีวิตแบบ "ตายไป 5 วัน แล้วฟื้นเฉพาะคืนวันศุกร์"
ไม่ถึงกับฟื้นเต็มที่ด้วยซ้ำ: ชีวิตแบบ "ซาโอราลคืนวันศุกร์"
ตอนแรกอยากจะพูดแบบนี้
"ชีวิตที่ตายไป 5 วันต่อสัปดาห์ แล้วใช้ซาโอริคุชุบชีวิตเฉพาะคืนวันศุกร์ เลิกได้แล้วมั้ง"
(ซาโอริคุเป็นเวทมนตร์ชุบชีวิตในเกมดราก้อนเควสต์ ชุบเพื่อนร่วมทีมที่ล้มลงให้ฟื้นพร้อมพลังชีวิตหรือ HP เต็ม)
แต่ในความเป็นจริง อาจไม่ถึงขั้นซาโอริคุด้วยซ้ำ
ดื่มหนักเกินไป นอนดึก เวลานอนพัง เช้าวันเสาร์หายไป นอนยันบ่าย ตื่นแล้วตัวก็ยังหนัก คืนวันอาทิตย์วันจันทร์ก็โผล่มาให้เห็นแล้ว
นี่ไม่ใช่ซาโอริคุ แต่เป็นซาโอราลต่างหาก
(ซาโอราลเป็นเวทมนตร์ชุบชีวิตรุ่นประหยัดในเกมเดียวกัน บางทีก็สำเร็จ บางทีก็พลาด และต่อให้สำเร็จ HP ก็ไม่เต็ม)
อาจชุบสำเร็จ อาจล้มเหลว และต่อให้สำเร็จ HP ก็ไม่เต็ม
นึกว่าปั๊มพลังคืนวันศุกร์ แต่บางทีกลับเอาวันเสาร์ไปใส่โลงเสียเอง
นี่แหละคือ "ชีวิตซาโอราลคืนวันศุกร์"
จันทร์ถึงพฤหัสฯ HP ถูกกัดกร่อนเรื่อยๆ คืนวันศุกร์พยายามชุบชีวิตด้วยเหล้าและการนอนดึก แต่โอกาสสำเร็จก็ไม่แน่นอน ถ้าซวยก็เสียทั้งเสาร์อาทิตย์
คิดดูดีๆ แล้ว เป็นการออกแบบชีวิตที่เสี่ยงมากทีเดียว
ดื่มหนักกับนอนดึก เปลี่ยนวันหยุดจากการฟื้นฟูเป็นการสูญเสียพลัง
แอลกอฮอล์ในตอนแรกอาจทำให้ง่วง
เลยมีคนรู้สึกว่า "ดื่มแล้วหลับง่าย"
แต่งานวิจัยด้านการนอนชี้ว่า แอลกอฮอล์แม้จะทำให้หลับเร็วขึ้น แต่มักรบกวนการนอนช่วงครึ่งหลังของคืน งานทบทวนงานวิจัยชิ้นหนึ่งสรุปว่า แอลกอฮอล์ทำให้ใช้เวลาหลับสั้นลงและทำให้การนอนช่วงแรกต่อเนื่องขึ้น แต่รบกวนการนอนช่วงหลัง
แหล่งที่มา: Ebrahim et al., Alcohol and sleep I: effects on normal sleep
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23347102/
Sleep Foundation (องค์กรของสหรัฐฯ ที่ทำงานด้านการนอนหลับ) ก็อธิบายว่า แอลกอฮอล์อาจทำให้ง่วงในตอนแรก แต่จะรบกวนรูปแบบการนอนปกติ ทำให้หลับตื้น ตื่นกลางดึก และการนอนช่วง REM (ช่วงที่เราฝัน) ลดลง
แหล่งที่มา: Sleep Foundation, Alcohol and Sleep
https://www.sleepfoundation.org/nutrition/alcohol-and-sleep
นั่นคือ คืนวันศุกร์ดื่มแล้ว "หลับ" ไปแล้วแท้ๆ แต่วันเสาร์ตัวกลับหนัก
นั่นไม่ใช่เพราะใจไม่สู้ แต่อาจเป็นเพราะคุณภาพการฟื้นฟูร่างกายลดลง
การนอนดึกก็เช่นเดียวกัน
ถ้าคืนวันศุกร์เลื่อนเวลานอนไปไกล วันเสาร์ตื่นสาย แล้ววันอาทิตย์ก็ยังเพี้ยนอยู่ จังหวะการนอนของวันธรรมดากับวันหยุดจะเหลื่อมกัน เรื่องนี้มีงานวิจัยเรียกว่า "social jetlag" หรืออาการเจ็ตแล็กทางสังคม
เจ็ตแล็กทางสังคมหมายถึงเวลาทางสังคม (งาน นัดหมาย ฯลฯ) กับนาฬิกาชีวภาพในร่างกายเหลื่อมกัน งานทบทวนงานวิจัยสรุปว่า อาการนี้อาจเชื่อมกับความเสี่ยงต่อสุขภาพ แต่การนอนชดเชยในวันหยุดก็ช่วยทดแทนการนอนไม่พอได้ จึงสรุปง่ายๆ ว่า "วันหยุดอย่านอนเยอะ" ไม่ได้
แหล่งที่มา: Roenneberg et al., How can social jetlag affect health?
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10204006/
ตรงนี้สำคัญ
การนอนนานในวันหยุดไม่ได้เลวร้ายไปทั้งหมด
ถ้านอนไม่พอ ก็ควรนอน
แต่ถ้าคืนวันศุกร์เราทำลายจังหวะการนอนของตัวเอง จนวันเสาร์ไม่ใช่วันฟื้นฟู แต่เป็นวันที่สมองค้างอืดเหมือนคอมค้าง ก็ควรทบทวนสักหน่อย
ฮานากินไม่ได้ผิด แต่วันธรรมดาแห้งแล้งเกินไป
ฮานากินไม่ใช่ตัวร้าย
เล่นสนุกคืนวันศุกร์ก็สนุกดี ดื่ม คาราโอเกะ นอนดึก เจอเพื่อน ทั้งหมดก็สนุกตามปกติ
แต่ถ้าเอาฮานากินเป็นศูนย์กลางความสุขของชีวิตเพียงอย่างเดียว วันธรรมดาก็จะตาย
จันทร์ถึงพฤหัสฯ ทนอย่างเดียว คืนวันศุกร์ถึงได้ปลดปล่อย วันเสาร์ฟื้นตัว วันอาทิตย์จมลงนิดหน่อยเพราะกลิ่นอายของวันจันทร์
ชีวิตแบบนี้ เวลาว่างที่เป็นอิสระจริงๆ แทบไม่มีเลย
สิ่งที่เราต้องการจริงๆ อาจไม่ใช่วันศุกร์ แต่เป็น HP ที่ยังเหลืออยู่บ้างในวันธรรมดาด้วย
คืนวันธรรมดา เล่นเกม อ่านมังงะ ดูอนิเมะ ดูหนัง ไปยิม ไปคาราโอเกะ เดินเล่น ซื้อขนมหวาน แช่น้ำอุ่น
"ดอกไม้เล็กๆ" แบบนี้ ไม่ต้องรอถึงวันศุกร์ก็สร้างได้
การฟื้นตัวจากงาน ว่ากันว่าสิ่งสำคัญคือการถอยห่างจากงานทางใจ การผ่อนคลาย ความรู้สึกว่าควบคุมเวลาของตัวเองได้ และความรู้สึกว่าได้ทุ่มเทกับบางอย่างอยู่บ้าง งานวิจัยเกี่ยวกับประสบการณ์การฟื้นฟูและความอยู่ดีมีสุขก็พบว่า ในเวลานอกงาน การถอยห่างทางใจ การผ่อนคลาย การควบคุม ความชำนาญ ความหมาย และการเชื่อมโยงกับผู้อื่น สัมพันธ์กับความอยู่ดีมีสุขที่สูงขึ้น
แหล่งที่มา: Virtanen et al., Relationships between recovery experiences and well-being among younger and older teachers
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7007884/
นั่นคือ สิ่งที่ต้องการในคืนวันธรรมดาไม่ใช่อีเวนต์หรูหรา
แต่เป็นการปิด "ช่องค้นหาของบริษัท" ในหัว
การดื่มด่ำกับความสนุกที่เราเลือกเอง
การรู้สึกสักนิดว่า "วันนี้เป็นเวลาของฉัน"
แค่นี้ ความหมายของวันธรรมดาก็เปลี่ยนไปแล้ว
อยากได้ฮานากินเพิ่ม อย่ารอวันศุกร์ เลิกงานให้ตรงเวลาดีกว่า
ถ้าแก่นของฮานากินคือ "การเอาเวลาของตัวเองคืนมา" บทสรุปก็ง่ายมาก
ถ้าอยากได้ฮานากินเพิ่ม แทนที่จะรอวันศุกร์ เลิกงานให้ตรงเวลาจะดีกว่า
วันจันทร์ที่เลิกงานตรงเวลาได้ ก็เป็นฮานากินจิ๋ว
วันอังคารที่เลิกงานตรงเวลาได้ ก็เป็นฮานากินจิ๋วเหมือนกัน
ถ้าวันพุธได้ไปยิม นั่นก็คือดอกไม้ ถ้าวันพฤหัสฯ ได้ไปคาราโอเกะ นั่นก็คือดอกไม้ ถ้าคืนวันธรรมดาได้อ่านมังงะแล้วหัวเราะ นั่นก็คือดอกไม้
ไม่ต้องไปเที่ยวหรือร้องคาราโอเกะทั้งคืนทุกวัน
จันทร์: มังงะ
อังคาร: ยิม
พุธ: อนิเมะ
พฤหัสฯ: คาราโอเกะ
ศุกร์: กินข้าวนอกบ้าน หรือนอนดึก
แค่นี้พอแล้ว
และการกระจายดอกไม้เล็กๆ ไปในวันธรรมดา แทนที่จะทุ่มทุกอย่างลงคืนวันศุกร์ มักทำให้ความพึงพอใจในชีวิตนิ่งกว่า
"ฮานากิน" ไม่ได้หมายถึงวันศุกร์
แต่หมายถึงคืนที่เอาเวลาของตัวเองกลับมาอยู่ฝั่งตัวเองได้
ดังนั้น ชีวิตที่ใช้ซาโอราลเฉพาะคืนวันศุกร์ จึงค่อนข้างอันตราย
ถ้าพลาด เสาร์อาทิตย์ก็ตาย
สิ่งที่เราควรมุ่งไปจริงๆ ไม่ใช่การฟื้นด้วยหมัดเดียวในคืนวันศุกร์ แต่คือชีวิตที่เหลือ HP ไว้ในวันธรรมดาด้วย
อย่าให้เบ่งบานแค่วันศุกร์
ให้วันธรรมดาเบ่งบานบ้างเล็กน้อย
ทุกคืนที่บริษัทแย่งไปไม่ได้ คือฮานากินทั้งหมด
