Nhật Bản ghi nhận số ca rối loạn tâm thần liên quan công việc được công nhận để bồi thường tăng khoảng 10,8 lần, trong khi tỷ lệ người báo bị bắt nạt trong khảo sát gần đây lại giảm.
Người ta hay kể rằng trước kia sếp quát mắng, nhân viên phải chịu đựng và con người mạnh mẽ hơn. Ngày nay có cơ chế chống quấy rối nhưng sức khỏe tâm thần được nhắc đến nhiều hơn. Điều đó có chứng minh thế hệ hiện tại yếu đuối? Các số liệu không cho phép kết luận nhanh như vậy.
Con số nào thực sự tăng?
Nhật Bản công nhận 100 ca rối loạn tâm thần liên quan đến công việc trong năm tài khóa 2002 và 1.082 ca trong năm tài khóa 2025, tức khoảng 10,8 lần. Năm 2025 có 4.958 đơn yêu cầu.[1][2] Đây là số trường hợp được hệ thống công nhận, không phải tỷ lệ mắc bệnh mới trong toàn xã hội. Việc có nộp đơn, biết quyền lợi và đáp ứng tiêu chuẩn xét duyệt đều làm thay đổi kết quả.
Trong khảo sát người lao động Nhật, tỷ lệ cho biết từng chịu hành vi lạm dụng quyền lực trong ba năm trước đó giảm từ 31,4% ở năm tài khóa 2020 xuống 19,3% năm 2023.[3] Gần một trong năm người vẫn là mức đáng lo. Cũng không có cuộc khảo sát y hệt về môi trường làm việc cách đây vài thập niên để tính tỷ lệ lịch sử chính xác.
Mức đau khổ tâm lý lại khác
Chỉ số toàn quốc của Nhật về tình trạng đau khổ tâm lý đáng kể là 10,4% năm 2010, 10,3% năm 2019 và 9,9% năm 2022.[4] Nó không tăng gấp mười. Lưu ý 9,4% từng là mục tiêu chính sách, không phải kết quả đo năm 2022. Nhầm mục tiêu thành thành tích thì dân số sẽ khỏe hơn ngay trong bảng tính.
Số người chết do tự tử ở Nhật giảm từ 34.427 năm 2003 xuống 19.188 năm 2025, khoảng 44%. Nhưng trong nhóm học sinh tiểu học đến trung học phổ thông, năm 2025 có 538 trường hợp, mức cao nhất từng ghi nhận.[5] Cải thiện chung không có nghĩa mọi nhóm tuổi đều tốt lên.
Điều gì khiến vấn đề dễ được nhìn thấy hơn?
Trước kia có người gặp khó khăn mà không được chẩn đoán hoặc làm đơn bồi thường. Ngày nay có nhiều cách phát hiện và ghi nhận hơn. Đồng thời, việc sếp bớt la hét không xóa bỏ khối lượng công việc nặng, hạn chót, ít quyền tự chủ, sự cô lập và việc làm bấp bênh. Tổ chức Y tế Thế giới coi các yếu tố này là nguy cơ đối với sức khỏe tâm thần tại nơi làm việc.[6] Dữ liệu chưa cho thấy mỗi nguyên nhân đóng góp bao nhiêu hay công việc hiện đại nặng hơn quá khứ mấy lần. Chịu đựng bạo lực cũng không có nghĩa là không bị tổn thương.
Kết luận
Bồi thường đếm ca được công nhận vì công việc; khảo sát bắt nạt đếm trải nghiệm được báo cáo; khảo sát dân số đo đau khổ tâm lý; thống kê tự tử đếm người tử vong. Cần phân biệt điều thực sự xảy ra với điều được phát hiện và ghi nhận. Ghép bốn bảng khác nhau để chấm điểm sức chịu đựng của các thế hệ là một nhiệm vụ mà dữ liệu chưa từng đăng ký nhận.
[1] https://www.mhlw.go.jp/houdou/2003/06/h0610-4.html
[2] https://www.mhlw.go.jp/stf/newpage_74476.html
[3] https://www.mhlw.go.jp/content/11901000/001365097.pdf
[4] https://www.nibn.go.jp/eiken/kenkounippon21/kenkounippon21/mokuhyou3rd.html
[6] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-at-work
