เมื่อก่อนเจ้านายดุกว่า แล้วทำไมปัญหาสุขภาพจิตในปัจจุบันจึงดูมากขึ้น?

ญี่ปุ่นรับรองกรณีความผิดปกติทางจิตจากงานเพื่อจ่ายชดเชยเพิ่มขึ้นราว 10.8 เท่า แต่สัดส่วนผู้รายงานว่าถูกคุกคามในที่ทำงานกลับลดลง เพราะตัวเลขทั้งสองวัดคนละเรื่อง

เรื่องเล่าคุ้นหูคือ เมื่อก่อนหัวหน้าตะโกนใส่ลูกน้อง ทุกคนต้องทน แต่คนยุคนี้มีมาตรการคุ้มครองแล้วกลับพูดถึงสุขภาพจิตมากขึ้น คำถามคือคนสมัยนี้อ่อนแอกว่าหรือเปล่า ข้อมูลของญี่ปุ่นไม่ได้ชี้ไปที่คำตอบง่าย ๆ แบบนั้น

สิ่งที่เพิ่มขึ้นจริง

ญี่ปุ่นรับรองกรณีความผิดปกติทางจิตที่เกี่ยวกับงาน 100 กรณีในปีงบประมาณ 2002 และ 1,082 กรณีในปีงบประมาณ 2025 หรือประมาณ 10.8 เท่า มีการยื่นคำขอ 4,958 กรณี ในปี 2025[1][2] นี่คือจำนวนกรณีที่ได้รับการรับรอง ไม่ใช่อัตราการเกิดโรคจิตเวชทั้งหมด การรู้สิทธิ การยื่นคำขอ และเกณฑ์การพิจารณาล้วนส่งผลต่อจำนวน

ส่วนสัดส่วนผู้ตอบว่าเคยถูกคุกคามโดยใช้อำนาจในที่ทำงานในช่วงสามปีก่อนหน้า ลดจาก 31.4% ในปีงบประมาณ 2020 เหลือ 19.3% ในปีงบประมาณ 2023[3] แต่เกือบหนึ่งในห้ายังเป็นจำนวนที่น่ากังวล และเราไม่มีแบบสำรวจวิธีเดียวกันของที่ทำงานเมื่อหลายสิบปีก่อนเพื่อคำนวณอัตราเปรียบเทียบอย่างแม่นยำ

ความทุกข์ทางใจของประชาชนต่างออกไป

ตัวชี้วัดระดับประเทศของญี่ปุ่นเกี่ยวกับความทุกข์ทางจิตใจที่ค่อนข้างมากอยู่ที่ 10.4% ในปี 2010, 10.3% ในปี 2019, และ 9.9% ในปี 2022[4] ไม่ได้เพิ่มขึ้นสิบเท่า ตัวเลข 9.4% ที่พบในแผนเดิมเป็น เป้าหมาย ไม่ใช่ผลวัดจริงของปี 2022 ถ้าเอาเป้าหมายมาใส่ช่องผลสำเร็จ สุขภาพประชาชนคงดีขึ้นได้ด้วยการคลิกเมาส์ครั้งเดียว

ผู้เสียชีวิตจากการฆ่าตัวตายในญี่ปุ่นลดจาก 34,427 คนในปี 2003 เป็น 19,188 คนในปี 2025 หรือราว 44% แต่ในกลุ่มนักเรียนประถมถึงมัธยมมี 538 คนในปี 2025 ซึ่งสูงสุดเป็นประวัติการณ์[5] ภาพรวมที่ดีขึ้นไม่ได้หมายความว่าทุกกลุ่มปลอดภัยขึ้น

เหตุใดตอนนี้จึงมองเห็นมากกว่าเดิม?

ในอดีตบางคนอาจทุกข์ใจโดยไม่ได้รับการวินิจฉัยหรือยื่นเรื่องชดเชย ปัจจุบันมีช่องทางบันทึกปัญหามากขึ้น ขณะเดียวกัน แม้หัวหน้าไม่ตะโกน ปริมาณงานสูง กำหนดส่งงาน ความเป็นอิสระที่จำกัด ความโดดเดี่ยว และความไม่มั่นคงของงานก็ยังเป็นความเสี่ยง องค์การอนามัยโลกระบุปัจจัยเหล่านี้ไว้ด้วย[6] แต่ข้อมูลนี้ยังบอกไม่ได้ว่าแต่ละปัจจัยมีส่วนมากเท่าไร หรือความเข้มข้นของงานวันนี้สูงกว่าอดีตกี่เท่า การทนความรุนแรงไม่ใช่หลักฐานว่าไม่เจ็บปวด

บทสรุป

สถิติชดเชยนับ กรณีที่ได้รับการรับรอง แบบสำรวจการคุกคามนับ ประสบการณ์ที่ผู้ตอบรายงาน การสำรวจสุขภาพนับ ความทุกข์ทางใจ และสถิติฆ่าตัวตายนับ ผู้เสียชีวิต ต้องแยกปัญหาที่เกิดขึ้นจริงออกจากปัญหาที่ถูกตรวจพบและบันทึก ไม่ควรเอาสี่ตารางมารวมกันเพื่อตัดสินว่าคนยุคไหนอดทนเก่งที่สุด

เอกสารอ้างอิง (6 รายการ)

[1] https://www.mhlw.go.jp/houdou/2003/06/h0610-4.html

[2] https://www.mhlw.go.jp/stf/newpage_74476.html

[3] https://www.mhlw.go.jp/content/11901000/001365097.pdf

[4] https://www.nibn.go.jp/eiken/kenkounippon21/kenkounippon21/mokuhyou3rd.html

[5] https://www.mhlw.go.jp/stf/seisakunitsuite/bunya/hukushi_kaigo/seikatsuhogo/jisatsu/jisatsuhakusyo2026.html

[6] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-at-work