0. Kết luận: chỉ nhìn giới tính của người đứng sau avatar mới giải thích được một nửa
Một nghiên cứu tại Nhật Bản khảo sát 217 người dùng VRChat từ 18 đến 39 tuổi.
Nếu chỉ phân loại theo giới tính của người đứng sau avatar, các con số trông khá kỳ lạ.
Trong 93 người được khảo sát xếp vào nhóm nam sinh học và từng có trải nghiệm tình dục ảo, 54 người cho biết các đối tác trước đây chỉ là nam. Chỉ bảy người nói chỉ có đối tác nữ. Ngay cả trong 46 người đàn ông tự nhận là dị tính, chỉ ba người nói họ chỉ từng có đối tác nữ.
Phản ứng dễ hiểu là: “Vậy chẳng phải là nam với nam sao?”
Nếu chỉ đếm người đứng sau avatar, cặp nam-nam đúng là rất phổ biến.
Nhưng đó chưa chắc là hình ảnh mà người dùng nhìn thấy trong VR.
Người dùng nhìn thấy avatar. Người kia xuất hiện dưới dạng avatar. Bản thân người dùng cũng hành động thông qua avatar.
Vì vậy có thể đưa ra một cách hiểu khác:
tình dục ảo trong VRChat đôi khi có thể giống một game nhân vật 3D được biến thành trải nghiệm nhiều người chơi ở góc nhìn thứ nhất hơn là bản sao trực tiếp của tình dục ngoài đời.
Đây là giả thuyết diễn giải, không phải kết luận đã được nghiên cứu chứng minh.
1. Bản thân số liệu khảo sát đã rất đáng chú ý
Khảo sát diễn ra từ ngày 15 tháng 11 đến 15 tháng 12 năm 2024 với 217 người dùng VRChat sống tại Nhật Bản, 18–39 tuổi và sử dụng tiếng Nhật trong đời sống hằng ngày. Người tham gia được tuyển qua X.
| Dữ liệu | Kết quả |
|---|---|
| Tổng số người trả lời | 217 |
| Từng có tình dục ảo trong VRChat | 103 (47,5%) |
| Nam theo phân loại khảo sát có trải nghiệm | 93/176 (52,8%) |
| Nữ theo phân loại khảo sát có trải nghiệm | 10/40 (25,0%) |
| Nam có trải nghiệm: đối tác chỉ là nam | 54/93 (58,1%) |
| Nam có trải nghiệm: đối tác chỉ là nữ | 7/93 (7,5%) |
| Nam có trải nghiệm từng có ít nhất một đối tác nam | 79/93 (84,9%, tính từ Bảng 5) |
| Nam dị tính có trải nghiệm: đối tác chỉ là nữ | 3/46 (6,5%) |
| Cùng nhóm 46 người: từng có ít nhất một đối tác nam | 38/46 (82,6%, tính từ Bảng 5) |
| Nam theo phân loại khảo sát dùng avatar người nữ | 138/176 (78,4%) |
Trong 138 người nam dùng avatar nữ, chỉ 35 người trả lời rõ rằng họ đang thể hiện một giới khác với đời thực. Có 42 người trả lời rằng khó nói.
Vì vậy nam dùng avatar nữ không tự động có nghĩa là “nam đang đóng vai nữ”.
2. Nghiên cứu không cho biết cảnh nhìn thấy có phải là “hai nhân vật nữ” hay không
Khảo sát hỏi về giới tính sinh học của các đối tác trước đây.
Nó không ghi lại:
- avatar của mỗi người trong từng lần tương tác,
- góc nhìn chủ yếu có phải là góc nhìn thứ nhất hay không,
- có dùng gương để nhìn cả hai avatar hay không,
- yếu tố nào thực sự hấp dẫn,
- trọng tâm là nhân vật, hình ảnh, sự thân mật hay mối quan hệ,
- mỗi kiểu tương tác xảy ra bao nhiêu lần.
Vì vậy nghiên cứu không thể cho biết trường hợp sau phổ biến đến đâu:
người đứng sau avatar: nam + nam
cảnh nhìn thấy: avatar nữ + avatar nữ
Cũng chưa thể kết luận rằng người dùng cố ý tạo một cảnh tình cảm giữa hai nhân vật nữ.
Phần đó vẫn chỉ là giả thuyết.
3. Nhìn qua văn hóa nhân vật 3D thì mọi thứ dễ hiểu hơn
Game và công cụ 3D từ lâu đã cho phép người dùng:
tạo nhân vật, đặt các nhân vật cạnh nhau, điều chỉnh tư thế và biểu cảm, tạo cảnh, và thưởng thức hình ảnh cuối cùng.
Koikatsu có hệ thống tạo nhân vật 3D chi tiết, tạo cảnh và tính năng VR. Custom Order Maid 3D2 cũng có chế độ studio để đặt nhân vật và đồ vật tự do.
Trong kiểu chơi này, một người có thể đồng thời là:
người thiết kế nhân vật
người điều khiển
đạo diễn
khán giả
Không nhất thiết lúc nào cũng là “tôi hoàn toàn nhập vai vào nhân vật chính”.
VRChat thêm một bước nữa: người dùng có thể đi vào bên trong cảnh.
4. VRChat biến nó thành “góc nhìn thứ nhất + nhiều người chơi”
Trong chế độ studio thông thường, người dùng điều khiển từ bên ngoài cảnh.
Trong VRChat, góc nhìn đi vào trong nhân vật.
Người dùng có thể:
- nhìn avatar của người kia ngay trước mặt,
- cử động và làm avatar chuyển động theo,
- dùng gương để nhìn cả hai avatar,
- tương tác với avatar do một người thật khác điều khiển.
Cấu trúc chuyển từ:
“tôi đặt hai nhân vật 3D rồi nhìn họ”
sang:
“tôi đi vào một nhân vật, và một người khác đi vào nhân vật còn lại”.
Vì vậy so sánh với một game 3D nhiều người chơi ở góc nhìn thứ nhất là khá hữu ích.
5. Khác biệt lớn nhất: phía bên kia không phải AI hay hoạt ảnh cố định
Người kia có thể phản ứng.
Họ có thể thay đổi theo chuyển động của bạn. Bạn dừng lại, họ có thể chờ. Bạn đùa, họ có thể đùa lại. Nếu tình huống không ổn, một trong hai có thể thay đổi khoảng cách hoặc cách hành xử.
Cảnh được hai người tạo ra trực tiếp.
Một khảo sát trước đó được bài nghiên cứu trích dẫn cũng mô tả hoạt động tình dục trong VR là giao tiếp tình dục giữa người với người thông qua VR, chứ không phải chơi với nhân vật do máy tính điều khiển.
Về hình ảnh, nó giống văn hóa nhân vật 3D.
Về tương tác, nó vẫn là con người với con người.
6. Vì thế giới tính của người thật và cảnh nhìn thấy có thể tách nhau
Trong VR có nhiều lớp:
- bạn nghĩ người kia ngoài đời là ai,
- avatar của họ trông thế nào,
- avatar của bạn trông thế nào,
- bạn hiểu cảnh này theo câu chuyện nào,
- mối quan hệ giữa hai người có ý nghĩa gì.
Hai người đứng sau avatar có thể đều là nam, trong khi cảnh nhìn thấy lại là hai nhân vật nữ.
Người dùng cũng không nhất thiết phải cảm thấy “tôi đã trở thành phụ nữ”.
Có thể là:
“tôi đang điều khiển nhân vật này.”
“tôi thích nhìn hai nhân vật này ở cạnh nhau.”
“tôi thích tạo ra cảnh này.”
“điều tôi thích nhất là người kia phản ứng thật.”
Nhiều cảm giác có thể cùng tồn tại.
Việc nhiều nam giới tự nhận dị tính vẫn báo cáo đối tác nam cho thấy nhãn xu hướng tính dục ngoài đời không dự đoán hoàn toàn hành vi trong VR.
7. Bốn kiểu hấp dẫn có thể trộn lẫn
Nghiên cứu không đo trực tiếp các động cơ này, nhưng môi trường VR cho phép ít nhất bốn kiểu trải nghiệm.
1. Cảm thấy avatar như cơ thể của mình
Hành động thông qua cơ thể ảo.
2. Đóng vai một nhân vật
Hành động như một nhân vật không hoàn toàn giống bản thân ngoài đời.
3. Tạo và ngắm một cảnh
Thích sự kết hợp nhân vật và bố cục hình ảnh.
4. Thích phản ứng trực tiếp của người thật
Điểm hấp dẫn chính là người kia hiểu, thích nghi và có thể làm điều bất ngờ.
Bốn kiểu này có thể xuất hiện cùng lúc.
VRChat cho phép một người vừa trở thành nhân vật, vừa diễn vai, vừa thưởng thức cảnh, vừa ứng biến với một người thật khác.
Không lạ khi bảng phân loại đơn giản bắt đầu quá tải.
8. Vậy cuối cùng là “nam với nam” hay “hai nhân vật nữ”?
Câu trả lời phụ thuộc vào lớp đang được đo.
Nếu đếm người đứng sau avatar, cặp nam-nam rất phổ biến trong mẫu này.
Nếu nhìn nhân vật xuất hiện trên màn hình, tổ hợp có thể hoàn toàn khác.
Nếu hỏi trải nghiệm chủ quan, câu trả lời còn đa dạng hơn.
Cách hiểu hữu ích nhất hiện nay là:
tình dục ảo trong VRChat có thể được hiểu tốt hơn như sự mở rộng của văn hóa nhân vật 3D thành trải nghiệm nhiều người chơi ở góc nhìn thứ nhất, thay vì chỉ là bản sao kỹ thuật số của tình dục ngoài đời.
Nghiên cứu tiếp theo cần liên kết avatar của cả hai người, góc nhìn, động cơ và phần quan trọng nhất của trải nghiệm.
Khi đó mới có thể giải thích rõ vì sao rất nhiều nam giới tự nhận dị tính trong khảo sát này cũng từng có đối tác nam.
Kiểm tra ngày 6 tháng 10 năm 2026
- Nghiên cứu của Digital Games Research Association Japan về tình dục ảo trong VRChat
https://www.jstage.jst.go.jp/article/digrajproc/15/0/15_139/_article/-char/ja/ - PDF
https://www.jstage.jst.go.jp/article/digrajproc/15/0/15_139/_pdf/-char/ja - Trang khái niệm Koikatsu được lưu giữ
https://old.illusion.rip/preview/koikatu/concept/index.php - Giới thiệu hệ thống Custom Order Maid 3D2
https://com3d2.jp/com3d2/system.html
