ช่วงนี้มีความรู้สึกแปลก ๆ ไม่ได้พยายามปลุกใจตัวเองทั้งวัน แค่ใช้ชีวิตตามปกติ แล้วพอตกเย็นก็เพิ่งนึกได้ว่า “เอ๊ะ วันนี้เรารู้สึกมั่นคงในตัวเองมากเลยนี่นา”
แต่ประโยคถัดมากลับเป็น “พรุ่งนี้อาจจะหมดสภาพไปเลยก็ได้นะ”
ตกลงมั่นใจหรือไม่มั่นใจกันแน่? ความจริงสองอย่างนี้อยู่ด้วยกันได้ เพราะการเชื่อว่าพรุ่งนี้ทุกอย่างจะราบรื่น กับการเชื่อว่าถ้าพรุ่งนี้แย่เราก็ยังหาทางรับมือได้ เป็นคนละเรื่องกัน
ความมั่นใจที่ไม่มีใบรับประกันความสำเร็จ
เวลาวันนี้ดี เราอาจอยากประกาศว่า “พรุ่งนี้ต้องเยี่ยมเหมือนกัน!” แต่ความมั่นใจแบบนี้ไม่ได้พยากรณ์อะไร พรุ่งนี้อาจเหนื่อย อาจทำพลาด หรือหมดแรงใจขึ้นมาก็ได้
มันเหมือนรู้ว่าของเสียก็ยังมีร้านซ่อมให้ไปหา เพียงแต่เจ้าของร้าน ช่างซ่อม และพนักงานรับเรื่องเป็นคนคนเดียวกัน นั่นก็คือตัวเราเอง ส่วนจะซ่อมเสร็จเมื่อไร ไม่มีใครรับปาก
โยนปัญหาของพรุ่งนี้ให้ตัวเองในวันพรุ่งนี้ แต่ก็ยังไว้ใจพนักงานคนนั้นอยู่ดี
ถามให้เลือกสองข้อ แต่ตอบว่า “ทั้งคู่” ตลอด
มีคนลองถามว่า “มั่นใจว่าจัดการปัญหาได้ หรือรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่าแม้คนอื่นจะมองอย่างไร?”
คำตอบคือ “ทั้งสองอย่าง”
ถามต่อว่า “ช่วงนี้กังวลน้อยครั้งลง หรือพอกังวลแล้วก็กลับมาเป็นปกติได้เร็วขึ้น?”
คำตอบก็ยังเป็น “ทั้งสองอย่าง”
คนถามพยายามแยกประเด็น ส่วนคนตอบเหมาทั้งชุด คนออกแบบแบบสอบถามคงปวดหัว
แต่คำถามเหล่านี้ต่างกันจริง ๆ ความเชื่อว่าตัวเองแก้ปัญหาได้ ไม่เหมือนการไม่ตัดสินคุณค่าทั้งชีวิตจากความผิดพลาดครั้งเดียว เช่นเดียวกับการกังวลน้อยลงและการไม่จมกับความกังวลนาน ๆ ซึ่งอาจเกิดขึ้นพร้อมกันได้
การพูดความคิดออกมาเรื่อย ๆ ช่วยไหม?
เมื่อลองย้อนดู ก็มีเรื่องเล็ก ๆ ในชีวิตจริง ทั้งการลองกิจกรรมใหม่ ทำบางส่วนได้ไม่ดีแต่ยังหาวิธีปรับปรุง การสะสางธุระที่ยุ่งยาก และการพูดคุยกับคนอื่นอย่างเป็นธรรมชาติมากขึ้น
ประสบการณ์เหล่านี้อาจช่วยสะสมความรู้สึกว่า “ก็น่าจะจัดการได้นะ” การเล่าความคิดออกมาแล้วค่อย ๆ เรียบเรียงผ่านบทสนทนาก็อาจมีส่วนด้วย
อย่างไรก็ตาม ยังสรุปไม่ได้ว่าการคุยเป็นสาเหตุ เพราะสภาพแวดล้อม ประสบการณ์ และอารมณ์ก็เปลี่ยนไปพร้อมกัน จิตวิทยาศึกษาความเชื่อว่าตนสามารถลงมือทำสิ่งที่จำเป็นได้[1] แต่ชีวิตของคนคนหนึ่งไม่ใช่การทดลองที่ควบคุมตัวแปรทุกอย่าง
จุดที่น่าสนใจคือเปลี่ยนจาก “ต้องพยายามสร้างความมั่นใจ” เป็น “อ้าว เรามีมันอยู่แล้วนี่”
แล้วถ้าพรุ่งนี้แย่จริง ๆ ล่ะ?
ก็แปลว่าพรุ่งนี้เป็นวันที่แย่ ไม่ได้ทำให้ความรู้สึกดีในวันนี้กลายเป็นเรื่องโกหก อารมณ์แต่ละวันกับความไว้วางใจในตัวเองที่สะสมมาอาจเปลี่ยนด้วยความเร็วไม่เท่ากัน ส่วนจะมั่นคงแค่ไหนต้องดูต่อไป
ถ้าพลาดก็พัก เปลี่ยนวิธี หรือขอความช่วยเหลือได้ ทั้งหมดนี้คือการรับมือกับปัญหา
คำถามสุดท้ายคือ “ถ้าพรุ่งนี้ความมั่นใจหายไป ยังคิดว่าจะไหวไหม?”
คำตอบสั้นมาก:
“ก็คงหาทางได้แหละ”
วิเคราะห์มาตั้งนาน บทสรุปกลับฟังสบาย ๆ เสียอย่างนั้น
แต่บางทีความมั่นใจที่มั่นคงที่สุดอาจไม่ต้องพูดว่า “ฉันต้องชนะ” แค่พูดว่า “เดี๋ยวก็คงหาทางได้” ก็พอ
เอกสารอ้างอิง (1 รายการ)
- American Psychological Association. Self-Efficacy Teaching Tip Sheet. (conceptual reference on beliefs about ability to perform actions; not evidence of causation in the personal account) apa.org
