Một ý tưởng bất chợt xuất hiện. Bạn nói ngay ra bằng giọng nói. Một AI sắp xếp yêu cầu, một AI khác viết ứng dụng. Chẳng bao lâu, thứ vừa mới nằm trong đầu đã chuyển động trên màn hình.
Điều thú vị là: có khi khoảnh khắc vui nhất không phải lúc ứng dụng hoàn thành, mà là lúc chứng kiến nó dần trở thành hiện thực.
Một người làm dự án cá nhân kể rằng từng tạo được bản mẫu chạy được trong khoảng hai ngày. Đây là trải nghiệm riêng, không phải cam kết thời gian phát triển cho mọi ứng dụng hay bảo đảm sản phẩm đã sẵn sàng phát hành. Người ấy cũng không phải ngồi gõ mã liên tục trong hai ngày.
Con người nghĩ ý tưởng, AI thực hiện, con người lại nghĩ tiếp
Cách làm khá đơn giản. Nói ý tưởng cho một trợ lý trò chuyện như ChatGPT. Nhờ nó chuyển lời nói thành chỉ dẫn phát triển. Sau đó giao cho một công cụ lập trình như Claude. Con người xem kết quả, chọn hướng đi và yêu cầu chỉnh sửa.
Ví dụ, muốn làm một ứng dụng gacha rút ngẫu nhiên hình minh họa. “Phải có cảm giác hồi hộp khi rút.” “Nút rút tiếp cần hấp dẫn hơn.” “Màn hình này chưa vui.” AI làm giao diện và chức năng, còn con người quyết định điều gì đáng giữ lại.
Nghe hơi giống một ông sếp chỉ giỏi giao việc, lại còn hào hứng nhất phòng. Nhưng chọn ý tưởng, đánh giá trải nghiệm và định hướng sản phẩm cũng là sáng tạo. Gõ ít mã hơn không đồng nghĩa sáng tạo ít hơn.
Vì sao đang mải mê tạo thứ mới thì nỗi lo tạm lắng xuống?
Khi mỗi ý tưởng tạo ra thay đổi có thể nhìn thấy, sự chú ý dễ bị thu hút. Những điều khiến ta lo lắng có thể tạm lùi về phía sau; thời gian cũng có thể trôi nhanh hơn trong cảm nhận. Điều này có nét giống trạng thái tập trung sâu được nghiên cứu trong tâm lý học, thường gọi là “flow”. Tuy vậy, không thể xác nhận trạng thái tâm lý chỉ từ một câu chuyện cá nhân.
Có một khác biệt quan trọng: người sáng tạo này không nói rằng muốn dừng mà không dừng được. Khi ý tưởng đã được nói ra và công việc được giao cho AI, họ có thể tạm ngắt rồi quay lại. Say mê và mất khả năng chuyển hướng chú ý là hai chuyện khác nhau.
Việc cảm thấy bớt lo trong lúc sáng tạo cũng không chứng minh sở thích này có tác dụng điều trị rối loạn lo âu.
Không phải không dùng đầu óc, mà là giảm phần việc phải giữ trong đầu
Nhớ yêu cầu, lập danh sách, theo dõi sửa đổi và viết mã đều tiêu tốn sức lực tinh thần. Các nhà nghiên cứu gọi việc dùng công cụ bên ngoài để giảm gánh nặng này là “giảm tải nhận thức ra bên ngoài”. Đặt lời nhắc trên điện thoại là một ví dụ quen thuộc.
Nhờ vậy, con người tập trung vào “Mình muốn làm gì?”, “Như thế này đã hay chưa?” và “Nên thử thay đổi gì tiếp theo?”. Tư duy không biến mất, nó chuyển sang phần người đó thật sự quan tâm.
Thuyết tự quyết nhấn mạnh vai trò của cảm giác tự chủ và cảm giác có năng lực đối với động lực. Tự lựa chọn một dự án và thấy lựa chọn ấy tạo ra kết quả có thể đem lại niềm vui. Điều đó cụ thể hơn việc chỉ nói lòng tự trọng đột nhiên tăng lên.
Sản phẩm hoàn thiện là quà lưu niệm, còn quá trình mới là trò chơi
“Làm được không?” “Được thật rồi!” “Thế thêm cái này thì sao?”
Với công cụ AI phù hợp, một số vòng thử nghiệm có thể ngắn hơn trước. Khoảng cách từ tò mò đến kết quả thu hẹp lại. Người làm có thể liên tục nhận được phản hồi từ chính ý tưởng của mình.
Con người yêu cầu tính năng mới. AI cập nhật màn hình. Con người thấy vui và đưa ra yêu cầu tiếp. Đến đây, có lẽ trợ lý lập trình đã muốn xin nghỉ phép.
Ứng dụng không cần đăng ký vẫn phải chú ý bảo mật
Một ứng dụng gacha không yêu cầu tên, ảnh hay tài khoản sẽ giảm dữ liệu cá nhân cần thu thập. Dù vậy, nhật ký máy chủ có thể lưu địa chỉ IP, đơn vị quảng cáo có thể xử lý thông tin định danh và khóa API có thể bị lộ.
Dự án cá nhân nên dùng tài khoản và thiết bị riêng, không trộn với tài liệu mật hoặc hệ thống công việc. Trước khi phát hành, cần kiểm tra khóa truy cập, quyền không cần thiết và chức năng cơ bản trong mã do AI tạo. Không thu thập tên là khởi đầu tốt, không phải bảo đảm an toàn tuyệt đối.
Hóa ra sở thích thật sự là biến ý tưởng thành thứ có thể chạm tới
Con người tưởng tượng. Một AI sắp xếp. AI khác xây dựng. Con người nhìn thành quả, bật cười và lại tưởng tượng tiếp.
Máy gacha hình minh họa có thể rất vui. Nhưng chiếc máy đáng quay nhất có lẽ là chiếc máy tạo ý tưởng trong đầu, bởi mỗi lần quay đều có cơ hội mang một ý tưởng ra thế giới thật.
Nguồn tham khảo: Risko và Gilbert (2016), https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.07.002 ; thuyết tự quyết, https://selfdeterminationtheory.org/the-theory/ ; Lu và cộng sự (2025), https://doi.org/10.1007/s00426-025-02128-x
