Có thể. Đột quỵ có thể ảnh hưởng đến cảm xúc, khả năng phán đoán, động lực và hành vi xã hội. Người từng điềm đạm có thể dễ nổi nóng hơn. [1][2]
Gia đình có thể cảm thấy như ai đó lén đổi phần cài đặt tính cách mà không để lại ghi chú cập nhật.
1. Đột quỵ là gì?
Đột quỵ gồm tình trạng tắc mạch gây nhồi máu não và chảy máu trong não. Ảnh hưởng tùy vị trí, mức độ tổn thương; mỗi người có thể thay đổi khác nhau. [3][4]
2. Những biểu hiện nào có thể xảy ra?
Dễ cáu giận, bốc đồng, khó bắt đầu hoạt động, không còn hứng thú với sở thích, kém tập trung, hay quên, lo âu hoặc trầm cảm. Một số cơn cười hoặc khóc bất chợt không hoàn toàn khớp với cảm xúc thật. [1][2]
Khó bắt đầu làm khác với lười biếng. Chỉ yêu cầu người bệnh cố gắng hơn khi chức năng não bị ảnh hưởng giống như diễn thuyết truyền động lực cho chiếc điều khiển hết pin.
3. “Phanh” cảm xúc trong não hoạt động thế nào?
Các mạng lưới não, gồm cả vùng phía trước, giúp lập kế hoạch, cân nhắc hậu quả và kiểm soát xung động. Khi bị tổn thương, việc dừng lại trước khi phản ứng có thể khó hơn. Não không có nút riêng cho lòng tốt và cơn giận. Mệt mỏi, khó nói và cảm giác thất vọng cũng có thể ảnh hưởng đến hành vi. [1][3]
4. Gia đình có thể làm gì?
Ghi lại thời gian, tiếng ồn, sự mệt mỏi và tình huống trước đó. “Buổi tối, khi phòng ồn và có nhiều yêu cầu cùng lúc, người bệnh dễ nổi nóng” hữu ích với nhân viên y tế hơn câu “tính nết xấu đi”. Hãy giảm kích thích, nói từng việc một và nghỉ ngơi. Khi cảm xúc lên cao, nên tạm dừng tranh luận. [2]
Hiểu di chứng không có nghĩa phải chịu đựng hành vi nguy hiểm.
5. Có hồi phục không? Khi nào cấp cứu?
Một số thay đổi cải thiện theo thời gian, nhờ phục hồi chức năng và điều trị vấn đề tâm trạng. Mức độ hồi phục khác nhau. [3][5]
Mặt đột ngột lệch, một tay yếu, nói khó, rối loạn thị lực hoặc thăng bằng bất thường có thể báo hiệu đột quỵ mới. Cần gọi cấp cứu địa phương ngay cả khi triệu chứng biến mất. [4]
Kết luận
Cảm giác “như một người khác” có thể đúng với sự thay đổi quan sát được. Nhưng tìm hiểu chức năng não nào bị ảnh hưởng có ích hơn việc kết luận về nhân cách. Hóa ra tính cách cũng cần cả bộ não phối hợp làm việc.
- American Stroke Association, Personality and Mood Changes stroke.org
- 国立障害者リハビリテーションセンター, 高次脳機能障害に関するよくあるご質問 rehab.go.jp
- American Stroke Association, Emotional and Behavioral Changes stroke.org
- 国立循環器病研究センター, 脳卒中 ncvc.go.jp
- American Stroke Association, Changes Caused by Stroke stroke.org
