หลังศึกซามูไร ใครเป็นคนเก็บศพ? เซกิงาฮาระ เนินฝังศพคุบิซึกะ และกระดูกจำนวนมากที่พบตอนสร้างทางรถไฟ

ดูเรื่องสงครามไปสักพัก มักมีคำถามที่ไม่ค่อยเท่แต่จริงมากโผล่ขึ้นมา

การรบจบแล้ว ทหารที่รอดกลับไป ฝ่ายชนะไปจัดการเรื่องรางวัลและการเมือง

แล้ว ศพจำนวนมากที่เหลืออยู่ในสนามรบ ใครเป็นคนจัดการ?

ในญี่ปุ่นยุคเซ็งโงกุไม่ได้มี “หน่วยทำความสะอาดสนามรบ” แบบมาตรฐานทั่วประเทศที่มาทุกครั้งหลังรบ การเก็บและฝังศพอาจเกี่ยวข้องกับคนที่ฝ่ายชนะสั่งการ คนงานที่เชี่ยวชาญการขุดและงานดิน ชาวบ้าน พระ และวัดใกล้เคียง หากไม่มีการจัดการเป็นระบบ ศพบางส่วนก็อาจถูกทิ้งไว้กลางแจ้ง

เซกิงาฮาระทำให้คำถามนี้จับต้องได้มาก เพราะสถานที่ฝังผู้เสียชีวิตหลังการรบยังซ้อนอยู่กับเมืองและทางรถไฟในปัจจุบัน

0. สรุปก่อน: สงครามไม่ได้จบในวินาทีที่หยุดสู้

สนามรบไม่ทำความสะอาดตัวเอง

กรณีอ้างอิงที่หอสมุดเมืองกิฟุรวบรวมจากหนังสือเกี่ยวกับการรบยุคเซ็งโงกุ ระบุว่าผู้มีอิทธิพลในท้องถิ่น ชาวนา และคนงานงานดินที่เรียกว่า คุโรคุวะโมโนะ อาจมีส่วนในการจัดการศพ พระที่ติดตามกองทัพหรือพระจากวัดใกล้เคียงก็อาจทำพิธีสวดและอุทิศส่วนกุศลให้ผู้ตาย

แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกศึกมีระบบเดียวกัน

ขนาดการรบ ผู้ควบคุมพื้นที่ ความสงบหลังศึก ภูมิประเทศ และสภาพหมู่บ้านรอบข้าง ล้วนมีผลต่อวิธีจัดการ

สำหรับทหาร การรบอาจจบในวันเดียว

สำหรับคนที่อยู่ตรงนั้น งานหนักอาจเพิ่งเริ่มในวันรุ่งขึ้น

1. แล้วใครเป็นคนเก็บศพจริง ๆ

ไม่มีคำตอบเดียว

จากแหล่งข้อมูลพบผู้เกี่ยวข้องหลายแบบ เช่น

• เจ้าเมืองหรือผู้รับผิดชอบในพื้นที่ที่ได้รับคำสั่งจากฝ่ายชนะ
• คนงานที่คุ้นเคยกับการขุดและงานดิน
• ชาวบ้านและผู้มีอิทธิพลในชุมชน
• พระและวัดที่ทำพิธีรำลึกและอุทิศส่วนกุศล

ประเด็นสำคัญคือ ต้องมีคนทำ

มีคนขุด มีคนขน มีคนฝัง มีคนซ่อมถนนและไร่นา มีคนทำพิธีให้ผู้ตาย

ประโยคสั้น ๆ ในหนังสือประวัติศาสตร์ว่า “ฝ่ายแพ้ถอยหนี” อาจซ่อนงานหนักมหาศาลที่ยังเหลือต่อจากนั้น

2. บางศพถูกฝังรวม บางศพอาจถูกทิ้งไว้

ไม่ใช่ผู้เสียชีวิตทุกคนจะมีหลุมศพแยกเป็นรายบุคคล

เอกสารที่หอสมุดเมืองกิฟุสรุปไว้กล่าวถึงการฝังศพหลายศพรวมกันในหลุมขนาดใหญ่ และในกรณีที่ไม่มีการจัดการเป็นระบบ อาวุธหรือเสื้อผ้าอาจถูกนำออก ขณะที่ศพบางส่วนถูกทิ้งไว้กลางแจ้ง

สำหรับคนปัจจุบัน ฟังดูโหดมาก

แต่สำหรับชาวบ้าน สนามรบไม่ใช่สถานที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์

มันอาจเป็นนาของพวกเขา ถนนที่ต้องเดิน หรือขอบหมู่บ้าน

กองทัพออกไปได้

ที่ดินออกไปไม่ได้

หลังศึกจึงยังต้องจัดการศพ ฟื้นฟูนาและถนน และทำพิธีให้ผู้ตาย

3. ทำไม “ศีรษะ” จึงถูกแยกจัดการ? การตัดหัวและการตรวจยืนยันผลงาน

สิ่งหนึ่งในสงครามยุคเซ็งโงกุที่คนสมัยนี้เข้าใจยาก คือการใช้ศีรษะของศัตรูเป็นหลักฐานผลงานทางทหาร

ศีรษะอาจถูกนำไปให้ตรวจสอบว่าเป็นใครและใครเป็นผู้สังหาร คู่มือทางการของสนามรบเซกิงาฮาระระบุว่าหลังการรบมีการตรวจศีรษะที่ฐานบัญชาการสุดท้ายของโทกุงาวะ อิเอยาสุ

จึงอาจเกิดลำดับแบบนี้:

เสียชีวิตในการรบ → แยกศีรษะเป็นหลักฐาน → ตรวจยืนยัน → จึงเข้าสู่การฝังและทำพิธีภายหลัง

นี่คือที่มาของคำว่า คุบิซึกะ ซึ่งแปลตรงตัวได้ประมาณว่า “เนินศีรษะ”

แต่ไม่ควรจินตนาการว่าเป็นหลุมที่มีแต่ศีรษะเท่านั้น

คุบิซึกะฝั่งตะวันตกของเซกิงาฮาระยังเรียกว่า โดซึกะ หรือ “เนินลำตัว” ด้วย คำอธิบายทางการระบุว่าทาเคนากะ ชิเงคาโดฝังผู้เสียชีวิตและสร้างคุบิซึกะสองแห่งทางตะวันออกและตะวันตก

ดังนั้นควรมองว่าเป็นสถานที่ฝังผู้เสียชีวิตจำนวนมากร่วมกัน

4. กรณีเซกิงาฮาระมีบันทึกค่อนข้างชัด

นี่ไม่ใช่แค่การเดาว่า “เป็นสนามรบเก่า ก็คงฝังศพไว้ที่ไหนสักแห่ง”

พิพิธภัณฑ์อนุสรณ์สนามรบกิฟุเซกิงาฮาระระบุว่า วันรุ่งขึ้นหลังการรบ โทกุงาวะ อิเอยาสุสั่งทาเคนากะ ชิเงคาโดให้จัดการผู้เสียชีวิตที่ยังอยู่ในสนามรบ รวมถึงงานฟื้นฟูอื่น ๆ

ชิเงคาโดฝังศพและสร้างคุบิซึกะสองแห่ง

คุบิซึกะตะวันออกและตะวันตกยังคงเป็นโบราณสถานในปัจจุบัน

ตรงนี้เองที่คำว่า “สนามรบเก่า” เลิกเป็นคำกว้าง ๆ

การเห็นทุ่งหนึ่งอย่างเดียวกับการรู้ว่า

“ตรงนี้คือสถานที่ฝังศพที่เก็บหลังการรบ”

ให้ความรู้สึกไม่เหมือนกันเลย

5. ตอนสร้างทางรถไฟ กลับพบกระดูกมนุษย์จำนวนมาก

เว็บไซต์ท่องเที่ยวทางการของเซกิงาฮาระที่อธิบายคุบิซึกะฝั่งตะวันตก มีรายละเอียดที่เชื่อมศตวรรษที่ 17 เข้ากับยุคใหม่ทันที

เนินปัจจุบันสูงประมาณ 2 เมตร และมีเส้นรอบวงประมาณ 30 เมตร

ระหว่างการก่อสร้างสายหลัก JR โทไคโด มีการพบกระดูกมนุษย์ที่ฝังอยู่จำนวนมาก จึงเชื่อว่าพื้นที่ฝังเดิมอาจใหญ่กว่าที่เห็นในปัจจุบันมาก

ลองนึกภาพไซต์ก่อสร้าง

ขุดเพื่อวางราง เจอกระดูก ขุดต่อ เจออีก

งานเก็บกวาดหลังสงครามเมื่อหลายร้อยปีก่อน โผล่เข้ามากลางโครงการโครงสร้างพื้นฐานสมัยใหม่

จะเล่นมุกว่า “ไม่มีใครโดนผีหลอกเลยหรือ” ก็ง่าย

แต่ข้อเท็จจริงที่ยืนยันได้ก็หนักพออยู่แล้ว: ที่นี่เป็นสถานที่ฝังศพจริง มีการพบกระดูกจำนวนมากจริง และต่อมาก็ยังเป็นสถานที่รำลึกและทำพิธี

ไม่ต้องเพิ่มเรื่องเหนือธรรมชาติ

6. ทำไมเดินเซกิงาฮาระตอนกลางคืนแล้วรู้สึกหลอนขึ้น: เมืองปัจจุบันทับอยู่บนสนามรบเดิม

เซกิงาฮาระไม่ใช่แหล่งโบราณคดีที่แยกออกจากชีวิตสมัยใหม่อย่างสมบูรณ์

เมืองปัจจุบันอยู่ในพื้นที่เดียวกัน

ข้อมูลทางการระบุว่ามัตสึไดระ ทาดาโยชิ และอีอิ นาโอมาสะเคยตั้งกำลังใกล้บริเวณที่ปัจจุบันคือสถานี JR เซกิงาฮาระ

ใกล้ ๆ มีร่องรอยที่ตั้งกองทัพ พื้นที่ตัดสินการรบ สถานที่ตรวจศีรษะ คุบิซึกะ ถนน ทางรถไฟ

ตอนกลางวัน ส่วนใหญ่ดูเป็นชนบทสงบ

แต่พอรู้ประวัติแล้วเดินกลางคืน แผนที่ในหัวจะเปลี่ยน

จาก

“ป่านั้นดูหลอนนิด ๆ”

เป็น

“เดี๋ยวนะ เมืองทั้งเมืองนี้เคยเป็นส่วนหนึ่งของสนามรบ”

ความรู้สึกกลัวจึงไม่ได้มาจากจินตนาการอย่างเดียว

7. “ป่านั้นเคยมีทหารซุ่มโจมตีไหม?” ต้องระวังการเดา

ป่าที่เห็นวันนี้ไม่จำเป็นต้องเหมือนป่าในปี 1600

พืชพรรณ ถนน พื้นที่เพาะปลูก และการใช้ที่ดินเปลี่ยนไปมากในเวลากว่า 400 ปี

ดังนั้นการชี้ป่าสมัยนี้แล้วบอกว่า “ตรงนี้มีทหารซุ่มแน่นอน” ต้องมีหลักฐานเฉพาะ

อย่างไรก็ตาม เนินและภูเขารอบ ๆ มีความสำคัญทางทหารจริง

อิชิดะ มิตสึนาริตั้งทัพบนภูเขาซาซาโอะ ซึ่งมองเห็นเซกิงาฮาระและควบคุมเส้นทางโฮกโกกุไคโดได้ คุโรดะ นางามาสะและทาเคนากะ ชิเงคาโดตั้งทัพบนโอคายามะ เนินสูง 164 เมตรที่มองเห็นสนามรบ โคบายาคาวะ ฮิเดอากิตั้งทัพบนภูเขามัตสึโอะ สูงประมาณ 293 เมตร มองลงมายังสนามรบหลักได้

ดังนั้นความรู้สึกว่า “ตามภูเขาเหล่านี้เคยมีกองทัพอยู่เต็มไปหมด” ไม่ได้ไร้เหตุผล

แต่ต้องแยกให้ชัดว่า

ตำแหน่งกองทัพที่มีบันทึกคือประวัติศาสตร์ ส่วนการซุ่มโจมตีเฉพาะจุดในป่าสมัยนี้คือการคาดเดา

8. สรุป: สิ่งที่หลอนที่สุดอาจไม่ใช่ผี แต่เป็นอดีตของทิวทัศน์ธรรมดา

เซกิงาฮาระไม่จำเป็นต้องมีเรื่องผีเพิ่มก็ชวนคิดพอแล้ว

มีสถานีธรรมดา ทางรถไฟธรรมดา นา เนินเขา ถนน

แต่ในปี 1600 พื้นที่เดียวกันนี้เกิดการรบใหญ่ มีการตรวจศีรษะ วันรุ่งขึ้นมีคำสั่งให้จัดการผู้เสียชีวิต และมีการสร้างสถานที่ฝังสองแห่ง

หลายร้อยปีต่อมา การก่อสร้างทางรถไฟที่คุบิซึกะตะวันตกพบกระดูกมนุษย์จำนวนมาก

หลังรู้เรื่องนี้ ทิวทัศน์เดิมจะดูไม่เหมือนเดิม

กลางวัน:

“สงบดีนะ”

กลางคืน:

“จริงสิ…ตรงนี้เคยเป็นสนามรบจริง ๆ”

การเรียนรู้ประวัติศาสตร์ไม่ใช่แค่จำปี

บางครั้ง มันเปลี่ยนความหมายของพื้นดินที่เรากำลังเหยียบอยู่

ความหลอนของสนามรบเก่าเริ่มก่อนเรื่องผีเสียอีก:

มีคนต่อสู้ที่นี่จริง มีคนตายที่นี่จริง และวันรุ่งขึ้นก็มีคนจริง ๆ ที่ต้องกลับมาจัดการสิ่งที่เหลืออยู่

วันนี้ รถไฟยังวิ่งผ่านภูมิประเทศเดิม

1. หอสมุดเมืองกิฟุ / Collaborative Reference Database, “สมัยเซ็งโงกุจัดการศพในสนามรบอย่างไร?” https://crd.ndl.go.jp/reference/entry/reference/show?id=1000355369
2. พิพิธภัณฑ์อนุสรณ์สนามรบกิฟุเซกิงาฮาระ “เส้นทางโทกุงาวะ อิเอยาสุ” https://sekigahara.pref.gifu.lg.jp/tokugawa-ieyasu/
3. พิพิธภัณฑ์อนุสรณ์สนามรบกิฟุเซกิงาฮาระ “เส้นทางโอตานิ โยชิสึงุ” https://sekigahara.pref.gifu.lg.jp/otani-yoshitsugu/
4. คู่มือท่องเที่ยวเซกิงาฮาระ “คุบิซึกะตะวันตก” https://www.sekigahara1600.com/spot/nishikubizuka.html
5. พิพิธภัณฑ์อนุสรณ์สนามรบกิฟุเซกิงาฮาระ “เส้นทางคุโรดะ นางามาสะ” https://sekigahara.pref.gifu.lg.jp/kuroda-nagamasa/
6. พิพิธภัณฑ์อนุสรณ์สนามรบกิฟุเซกิงาฮาระ “เส้นทางโคบายาคาวะ ฮิเดอากิ” https://sekigahara.pref.gifu.lg.jp/kobayakawa-hideaki/

---